Fiscaal Juridisch

Vererving

 Vererving

Foto Henriette van Zelm van EldikGezien het aantal vragen van de verschillende verenigingen en haar leden over het onderwerp erfrecht, heeft de FANF mij gevraagd om enkele artikelen over erfrecht te schrijven in het kader van de juridische werkgroep. In de artikelen wordt een overzicht gegeven van het erfrecht, specifiek voor de Nederlands-Franse situatie: Nederlanders die permanent in Frankrijk wonen dan wel Nederlanders die in Nederland wonen en in Frankrijk een vakantiewoning hebben.
De artikelen behandelen het civiele recht. Dit niet te verwarren met het fiscale recht. De fiscale consequenties van een situatie worden niet door dezelfde regels beheerst. Wanneer in een artikel wel op de fiscale consequenties wordt ingegaan, zal ik dat uitdrukkelijk aangeven.

Ook al zal ik proberen zo veel mogelijk situaties te behandelen, het zal niet mogelijk zijn om op iedere specifieke situatie in te gaan. Individuele vragen kunnen natuurlijk worden gesteld en zullen behandeld worden conform de voor het notariaat geldende tarieven. Vooraf kan ik daar inzicht in geven.

De vererving van vermogen na overlijden
Verschillende situaties kunnen zich voordoen, bijvoorbeeld:
De erflater woont in Frankrijk en bezit daar onroerend goed (bijvoorbeeld een woning) en roerende goederen (bijvoorbeeld een bankrekening, inboedel en een auto). In Nederland bezit de erflater een onroerende zaak en heeft daar een bankrekening.
Of:
De erflater woont in Nederland waar het grootste deel van zijn/haar vermogen ligt. Hij/zij verblijft regelmatig in Frankrijk waar hij/zij een onroerend goed bezit (een vakantiewoning) en roerende goederen (bijvoorbeeld een auto en een bankrekening).

Hoe vererft het vermogen?
Het antwoord op deze vraag is van vele factoren afhankelijk. Het hangt af van de privé situatie (gehuwd? kinderen?….), van hetgeen juridisch is geregeld (wat is het huwelijksgoederenregime dat op een eventueel huwelijk van toepassing is? Heeft de erflater een testament?….), van waar de erflater woonde, etc.

In een reeks artikelen zal informatie worden geven die u in staat stelt om inzicht te krijgen in de (mogelijkheden van) vererving/overgang van uw vermogen bij uw overlijden of u informatie geven wanneer u te maken krijgt met een nalatenschap, bijvoorbeeld omdat u erfgenaam bent. Voor deze laatste situatie verwijs ik ook naar het artikel over dit onderwerp dat op de website van de FANF is verschenen (Afwikkeling nalatenschap in Frankrijk).

In het eerste artikel zal worden ingegaan op het toepasselijke erfrecht: wanneer is Nederlands erfrecht van toepassing en wanneer Frans erfrecht?

In het volgende artikel zal worden uiteengezet hoe het Nederlandse en het Franse wettelijke erfrecht eruit zien.
Daarna zal in een aantal artikelen worden behandeld hoe u de vererving van uw vermogen kunt beïnvloeden.

Welk erfrecht is van toepassing?
Voor de beantwoording van deze vraag is allereerst van belang wanneer het overlijden plaatsvindt/heeft plaatsgevonden: voor of vanaf 17 augustus 2015? Per die datum is namelijk de Europese Erfrecht Verordening van toepassing geworden, welke verordening onder andere regels geeft omtrent het op een nalatenschap toepasselijke erfrecht.

Indien het overlijden voor 17 augustus 2015 heeft plaatsgevonden:
De vraag welk erfrecht van toepassing is op de vererving van deze reeds opengevallen nalatenschap, wordt door het Nederlandse recht anders beantwoord dan door het Franse recht.

Nederlands recht:
Op grond van het Nederlandse Internationale privaatrecht ten aanzien van het op een nalatenschap toepasselijke erfrecht, zoals dat gold tot 17 augustus 2015, was het mogelijk om een rechtskeuze uit te brengen voor het toepasselijke erfrecht. Deze rechtskeuze was echter beperkt en moest aan bepaalde formaliteiten voldoen.

Als toepasselijk recht kon worden gekozen voor:
– het recht van het land waar men zijn gewone verblijfplaats heeft ten tijde van de rechtskeuze;
– het recht van het land waarvan men de nationaliteit heeft ten tijde van de rechtskeuze;
– het recht van het land waar men zijn gewone verblijfplaats heeft ten tijde van zijn overlijden; of
– het recht van het land waarvan men de nationaliteit heeft ten tijde van zijn overlijden.
Een persoon met de Nederlandse nationaliteit die in Frankrijk woonde, kon dus op grond van het Nederlandse recht een geldige rechtskeuze uitbrengen voor het Nederlandse recht of het Franse recht.

Wanneer geen rechtskeuze was uitgebracht, waren de Nederlandse regels voor het van toepassing zijnde erfrecht als volgt:
1) het recht van de laatste gewone verblijfplaats wanneer de erflater tevens de nationaliteit heeft van dat land. Bijvoorbeeld: een Nederlander woont in Nederland: het Nederlandse erfrecht is van toepassing.

Indien niet van toepassing:
2) het recht van de laatste gewone verblijfplaats wanneer de erflater minimaal 5 jaren woonachtig was in dat land op het moment van zijn overlijden (bijvoorbeeld: een Nederlander woont langer dan 5 jaren in Frankrijk: het Franse erfrecht is van toepassing), tenzij de erflater nauwere banden had met het land waarvan hij de nationaliteit had (in zeer uitzonderlijke omstandigheden).

Indien niet van toepassing:
3) het recht van de nationaliteit van de erflater (Bijvoorbeeld: een Nederlander woont korter dan 5 jaren in Frankrijk: het Nederlandse erfrecht is van toepassing), tenzij hij nauwere banden had met een ander land.

Voor het antwoord op de vraag waar de gewone verblijfplaats is gelegen, is het niet van belang waar een persoon is ingeschreven. Het is een feitelijk begrip. Van belang is de intentie: wat is de bedoeling? Is het de intentie om zich permanent in Frankrijk te vestigen? Daarnaast kunnen andere factoren van belang zijn: Waar gaan de kinderen naar school? Waar is de persoon lid van clubjes? Waar ontvangt hij/zij de krant?

Frans recht:
Naar Frans recht moest een onderscheid gemaakt worden tussen de roerende goederen en de onroerende goederen die tot een nalatenschap behoren. De vererving van roerende goederen werd beheerst door het recht van het land waar de erflater zijn woonplaats had ten tijde van zijn overlijden. Onroerende goederen vererfden naar het recht van de plaats van ligging.

Frankrijk erkende geen rechtskeuze. Hierdoor kunnen dus conflicten ontstaan die hierna aan de orde komen.
De laatste woonplaats is naar Frans recht ‘le domicile où quelqu’un à son principal établissement’. Ook hier betreft het een feitelijk begrip en is de intentie om ergens voor een zekere duur zijn woonplaats te hebben, van belang.
Voor de vraag welk recht van toepassing is op de vererving van het vermogen van een persoon die voor 17 augustus 2015 is overleden, is het, zoals u ziet, van belang waar de erflater woonde. Indien gesteld zou kunnen worden dat hij in Frankrijk woonde, is volgens het Franse recht het Franse erfrecht van toepassing op de vererving van zijn/haar gehele vermogen, met uitzondering van zijn/haar in Nederland gelegen woning. Indien de erflater in een Nederlands testament de vererving van zijn nalatenschap heeft geregeld, waarbij een rechtskeuze is uitgebracht voor Nederlands erfrecht, dan zou het zo kunnen zijn dat niet alle door deze erflater getroffen regelingen kunnen worden uitgevoerd.

Tussen wal en schip?
Hoe zit het nu wanneer volgens het Franse recht het Nederlandse erfrecht van toepassing is en volgens het Nederlandse recht het Franse erfrecht?

Andersom is ook mogelijk: Hoe zit het wanneer volgens het Franse recht het Franse erfrecht van toepassing is en volgens het Nederlandse recht het Nederlandse erfrecht?

Stel, de erflater, overleden voor 17 augustus 2015, woonde al meer dan 5 jaren in Frankrijk en had een woning in Nederland. Hij/zij had geen rechtskeuze uitgebracht voor Nederlands recht ten aanzien van de vererving van de in Nederland gelegen woning. Op grond van het Franse recht is op de vererving van deze woning Nederlands erfrecht van toepassing. Op grond van Nederlands recht is echter Frans erfrecht van toepassing. Het Franse recht accepteert deze terugverwijzing waardoor Frans erfrecht van toepassing zal zijn op de vererving van de in Nederland gelegen woning.

De erflater, overleden voor 17 augustus 2015, woonde in Nederland en had een vakantiewoning in Frankrijk. Hij/zij had geen rechtskeuze uitgebracht, dan wel een rechtskeuze voor het Nederlandse erfrecht. Op grond van het Nederlandse recht vererft het gehele vermogen, waaronder de in Frankrijk gelegen woning, naar Nederlands recht.

Op grond van Frans recht vererft de in Frankrijk gelegen woning naar Frans recht. U kunt niet om het Franse recht heen bij de vererving van de Franse woning. De Franse notaris die de tenaamstelling van de woning na het overlijden regelt, zal het Franse erfrecht toepassen en niet het Nederlandse erfrecht.

Indien het overlijden na 17 augustus 2015 heeft plaatsgevonden of zal plaatsvinden:
Per 17 augustus 2015 is de Europese Erfrechtverordening van toepassing geworden. Deze Europese Erfrechtverordening (hierna te noemen: Erfvo) is toepassing in de lidstaten van de Europese Unie, met uitzondering van het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Denemarken.

De Erfvo bevat bepalingen met betrekking tot onder andere het toepasselijke erfrecht en vervangt de nationale regels van de lidstaten ten aanzien van de vererving van vermogen in internationale gevallen.
De Erfvo is van toepassing op de erfopvolging van personen die overlijden op of na 17 augustus 2015. Op nalatenschappen die voor die datum zijn opengevallen (dus wanneer de erflater voor die datum is overleden), blijven de nationale regels van de lidstaten van toepassing.

Wanneer een erflater overlijdt op of na 17 augustus 2015 en deze persoon heeft geen rechtskeuze uitgebracht voor het toepasselijke erfrecht, dan geldt het volgende: zijn/haar nalatenschap vererft naar het recht van de staat waar hij/zij op het tijdstip van overlijden zijn gewone verblijfplaats had.

Bijvoorbeeld: een erflater woont ten tijde van zijn overlijden in Nederland. Op de vererving van zijn vermogen is het Nederlandse erfrecht van toepassing, ook op de vakantie woning in Frankrijk.

Nog een voorbeeld: een Nederlander woont ten tijde van zijn overlijden in Frankrijk. Op de vererving van al zijn vermogen is het Franse erfrecht van toepassing, ook op eventueel in Nederland gelegen vermogen van deze erflater (bankrekening, woning, etc.)

Het begrip gewone verblijfplaats is ook nu een feitelijk begrip. Gekeken moet worden naar alle aspecten die het leven van de erflater in de jaren voor zijn overlijden en op het tijdstip van overlijden hebben gekenmerkt. Er moet vooral gekeken worden naar de duur en de regelmatigheid van de aanwezigheid van de erflater in de betrokken staat en naar de omstandigheden van en de redenen voor het verblijf. De erflater dient een nauwe en duurzame band met de betrokken staat te hebben.

Wanneer een erflater in de gemeentelijke basisadministratie in Nederland is ingeschreven, dan betekent dat niet automatisch dat de woonplaats van deze erflater in Nederland was. Tot de conclusie kan worden gekomen dat de laatste woonplaats in Frankrijk lag, bijvoorbeeld omdat de erflater daar de meeste tijd van het jaar verbleef, daar lid was van clubjes, daar de krant ontving, etc.

Soms kan het lastig zijn om te bepalen wat de laatste gewone verblijfplaats was. Denk bijvoorbeeld aan een expat die een aantal jaren in een land woont, maar nauwe banden met zijn land van oorsprong heeft behouden. Of denk aan de persoon die in verschillende staten heeft gewoond zonder zich ergens voor langere tijd te vestigen. In dat geval staat de ErfVo toe om van de hoofdregel af te wijken. In het geval van de expat kan tot de conclusie worden gekomen dat het erfrecht van het land van oorsprong van toepassing zal moeten zijn. In het tweede voorbeeld zou de nationaliteit of de plaats waar de voornaamste goederen gelegen zijn, kunnen meewegen bij de beoordeling welk erfrecht van toepassing is.
Het is op grond van de ErfVo mogelijk om voor het overlijden een rechtskeuze uit te brengen voor het toepasselijke erfrecht. Een rechtskeuze welke is gemaakt voor 17 augustus 2015 blijft geldig.

De rechtskeuze is niet onbeperkt: een rechtskeuze kan worden uitgebracht voor het recht van de staat waarvan de testateur op het moment van de rechtskeuze of op het moment van zijn overlijden de nationaliteit bezit.
Dat betekent dat een Nederlander die in Frankrijk woont, een rechtskeuze uit kan brengen voor het Nederlandse erfrecht. Het Nederlandse recht is op de vererving van al het vermogen van toepassing.
Voor meer informatie over de Europese Erfrecht verordening verwijs ik naar mijn artikel op de website van de FANF over dit onderwerp.

Henriette van Zelm van Eldik ©

Over de auteur

Redactie FANF