Juridisch Fiscaal

Hoe luidt het Franse en het Nederlandse wettelijk erfrecht?

Hoe luidt het Franse en het Nederlandse wettelijk erfrecht?

Foto Henriette van Zelm van EldikDe vraag welk erfrecht van toepassing zal zijn op de vererving van uw vermogen, heeft invloed op de vererving van uw vermogen. Het Franse erfrecht luidt anders dan het Nederlandse erfrecht.
Een onderscheid moet gemaakt worden tussen een vererving volgens het wettelijk erfrecht en een vererving volgens testament. Door middel van een testament kan van het wettelijk erfrecht worden afgeweken en kan de vererving van vermogen worden beïnvloed.

Het Nederlandse wettelijk erfrecht
Wanneer een erflater overlijdt zonder achterlating van een echtgenoot, maar met kinderen, erven de kinderen het vermogen.
Wanneer een erflater overlijdt met achterlating van een echtgenoot en een of meer kinderen, verkrijgt volgende de Nederlandse wet de langstlevende echtgenoot al het vermogen. De kinderen verkrijgen ‘slechts’ een geldvordering ten laste van de langstlevende ouder ter grootte van hun erfdeel, welke vordering pas opeisbaar is wanneer de langstlevende ouder is overleden, wanneer de langstlevende ouder in staat van faillissement is verklaard of ten aanzien van hem de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen van toepassing is verklaard. Dit wordt ook wel de ‘wettelijke verdeling’ genoemd. De langstlevende houdt de beschikking over het hele vermogen van de erflater. De kinderen moeten ‘maar hopen’ dat de langstlevende ouder vermogen nalaat waarop zij hun vordering kunnen verhalen.Wanneer een kind van de erflater voor de erflater is overleden en dit kind zelf kinderen heeft, treden deze kinderen in de plaats van het voor de erflater overleden kind. De kleinkinderen van de erflater nemen dan de plaats in van het vooroverleden kind van de erflater.
Wanneer een erflater overlijdt met achterlating van een echtgenoot, maar zonder kinderen, is de langstlevende echtgenoot enig erfgenaam, ook al heeft de erflater ouders en/of broers en zusters.
Wanneer de erflater geen echtgenoot en geen afstammelingen achterlaat, erven de ouders en broers en zusters van de erflater. Indien een broer of zuster voor de erflater is overleden, treden eventuele kinderen in zijn/haar plaats.

Het Franse wettelijk erfrechterfrecht
Wanneer een erflater overlijdt zonder achterlating van een echtgenoot, maar met kinderen, zullen de kinderen de enige erfgenamen zijn.
Wanneer een erflater overlijdt met achterlating van een echtgenoot en een of meer kinderen, dan kan, mits deze kinderen tevens de kinderen van de langstlevende echtgenoot zijn, de echtgenoot kiezen tussen:
– het vruchtgebruik van de hele nalatenschap; of
– een kwart van de nalatenschap in volle eigendom.
Wanneer de kinderen niet de kinderen van de langstlevende echtgenoot zijn, heeft de echtgenoot geen keuze en heeft hij recht op een kwart van de nalatenschap in volle eigendom.
Wanneer een kind voor de erflater is overleden, treden eventuele kinderen van dat kind in zijn/haar plaats.
Wanneer de erflater geen afstammelingen achterlaat, maar wel een echtgenoot en ouders, dan erft iedere ouder een kwart en de langstlevende echtgenoot de rest.
Wanneer de erflater geen afstammelingen achterlaat en geen ouders, maar wel een echtgenoot, dan erft de langstlevende echtgenoot de gehele nalatenschap. Eventuele broers en zusters erven in dat geval niet.
Wanneer de erflater geen echtgenoot en geen afstammelingen achterlaat, erven de ouders en broers en zusters. De ouders erven ieder een kwart, de broers en zuster samen de rest.
Indien een broer of zuster voor de erflater is overleden, treden eventuele kinderen in zijn/haar plaats.

Afwijken van het wettelijk erfrecht
Door het maken van een testament kan van het Nederlandse en Franse wettelijk erfrecht worden afgeweken. Echter, er zijn bepalingen waar niet vanaf geweken kan worden. Dat zijn de zogenaamde dwingendrechtelijke bepalingen.

Legitieme portie en droit de retour

Legitieme portie kinderen
Een belangrijke dwingendrechtelijke bepaling in de Franse wet waar veel Nederlanders tegenaan lopen, is de legitieme portie (reserve) die kinderen hebben en die zij direct kunnen opeisen. Ook in Nederland hebben de kinderen een legitieme portie, maar deze is in omvang kleiner dan in Frankrijk en daarnaast bestaat deze in de vorm van een vordering ten laste van de langstlevende echtgenoot die, zoals wij zagen, in beginsel pas opeisbaar is wanneer de langstlevende echtgenoot overlijdt; ook wanneer de langstlevende echtgenoot niet de ouder is van de kinderen. Op grond van de Nederlandse wet is het zoals gezegd mogelijk dat de langstlevende de beschikking houdt over de gehele nalatenschap. Op grond van de Franse wet kunnen de kinderen hun legitieme portie direct opeisen en hoeven zij dus geen genoegen te nemen met een vordering ten laste van de langstlevende ouder. De langstlevende houdt in dat geval niet de beschikking over het gehele vermogen van de erflater.

Hoe groot is nu de legitieme portie van kinderen in Frankrijk? Dit hangt af van het aantal kinderen dat de erflater achterlaat:

– wanneer er 1 kind is, bedraagt de legitieme portie van dat kind de helft
– wanneer er 2 kinderen zijn, bedraagt de legitieme portie van ieder kind een derde
– wanneer er 3 kinderen zijn, bedraagt de legitieme portie van ieder kind een vierde
– wanneer er 3 of meer kinderen zijn, dan bedraagt de legitieme portie van ieder kind drie vierde gedeeld door het aantal kinderen.

Het vrij beschikbare deel is het gedeelte waar de erflater vrij over kan beschikken Bijvoorbeeld: wanneer er 3 kinderen zijn, bedraagt het vrij beschikbare deel een vierde. Afhankelijk van de situatie kan het voor de bepaling van de omvang van het vrij beschikbare deel noodzakelijk zijn om rekening te houden met in het verleden door de erflater gedane schenkingen
Wanneer een kind is overleden voor de erflater, treden zijn kinderen voor hem/ haar in de plaats. Deze kinderen delen samen de legitieme portie van hun overleden ouder.
Bij testament kunnen volgens de Franse wet ten behoeve van de langstlevende echtgenoot de volgende regelingen getroffen worden zonder dat deze een inbreuk maken op de Franse legitieme portie van de kinderen:
– de erflater kan aan zijn echtgenoot het vrij beschikbare deel nalaten;
– de erflater kan aan zijn echtgenoot een kwart in volle eigendom en drie kwart in vruchtgebruik nalaten;
– de erflater kan aan zijn echtgenoot het vruchtgebruik van de gehele nalatenschap nalaten.

Legitieme portie langstlevende echtgenoot
Een langstlevende echtgenoot heeft in Frankrijk een legitieme portie in het geval de erflater geen afstammelingen achterlaat. Deze legitieme portie bedraagt een kwart.

Droit de retour ouders
Sinds 1 januari 2007 hebben ouders geen legitieme portie meer in Frankrijk. Daarvoor is een ‘droit de retour’ in de plaats gekomen.
Wanneer een erflater geen afstammelingen achterlaat, heeft een ouder een droit de retour ten aanzien van goederen die de erflater van zijn ouders geschonken heeft gekregen. Dit droit de retour bedraagt per ouder maximaal een kwart van de nalatenschap. In beginsel dienen de goederen in natura terug gegeven te worden. Wanneer dit niet meer mogelijk is, bijvoorbeeld omdat de goederen zijn verkocht, komt de waarde aan de ouders ten goede. Een erflater kan volgens het Franse erfrecht niet bij testament bepalen dat zijn ouders niet dit droit de retour toekomt.

Droit de retour broers en zusters
De Franse wet kent ook een droit de retour ten behoeve van broers en zusters en wel voor het geval de erflater overlijdt met achterlating van een echtgenoot, maar zonder achterlating van afstammelingen. Dit droit de retour ziet op de helft van de goederen die de erflater van zijn ascendenten heeft gekregen of geërfd. Is een goed echter niet meer in de nalatenschap aanwezig, bijvoorbeeld omdat de erflater het goed tijdens zijn leven heeft verkocht, dan eindigt het droit de retour ten aanzien van dit goed. In tegenstelling tot de droit de retour van de ouders kan een erflater volgens het Franse erfrecht wel bij uiterste wilsbeschikking bepalen dat de droit de retour ten aanzien van broers en zusters wordt uitgesloten.

Vruchtgebruik
Zoals u hierboven heeft gezien, kent de Franse wet het vruchtgebruik. Volgens het Franse wettelijk erfrecht kan de langstlevende echtgenoot kiezen voor het vruchtgebruik van de gehele nalatenschap, mits de afstammelingen van de erflater ook zijn afstammelingen zijn. Bij testament kan de erflater het vruchtgebruik van zijn gehele nalatenschap, dan wel van drie kwart van zijn nalatenschap aan zijn echtgenoot legateren.

Ook in Nederland is een vruchtgebruik ten behoeve van de langstlevende echtgenoot heel gebruikelijk. In Nederland worden vaak flexibele testamenten gemaakt: aangesloten wordt bij de wettelijke verdeling (het Nederlandse wettelijk erfrecht waarbij de langstlevende al het vermogen van de erflater krijgt en de kinderen een vordering op de langstlevende) en daarnaast wordt er ten behoeve van de langstlevende een vruchtgebruik-legaat opgenomen en een keuze-legaat. De langstlevende echtgenoot mag kiezen of hij alle goederen krachtens de wettelijke verdeling in eigendom wenst te ontvangen, dan wel goederen in vruchtgebruik verkrijgt en/of krachtens het keuzelegaat in volle eigendom.

Ik wil in dit artikel niet ingaan op de redenen om te kiezen voor het ene systeem, dan wel het andere. Wel is het belangrijk om te vermelden dat het Nederlandse vruchtgebruik in beginsel veel ruimer is dan het Franse vruchtgebruik. Zo is een vruchtgebruiker volgens het Franse recht in beginsel niet bevoegd om zonder medewerking van de bloot-eigenaren het met vruchtgebruik belaste vermogen te vervreemden en verteren.

Het treffen van regelingen ten aanzien van de vererving van uw vermogen testament
Het raadzaam om goed te (laten) bekijken in hoeverre het verstandig is om regelingen te treffen ten aanzien van de overgang van uw vermogen voor het geval u overlijdt. Mocht u al een testament hebben en is uw situatie sinds het opstellen van dit testament veranderd, bijvoorbeeld omdat u sindsdien een vakantiehuis in Frankrijk heeft gekocht of naar Frankrijk bent geëmigreerd, dan is het verstandig de reeds getroffen regelingen te laten verifiëren. Welke regelingen voor u in aanmerking komen, hangt af van uw wensen maar ook van uw situatie. Zou zo het uitbrengen van een rechtskeuze voor het Nederlandse dan wel het Franse erfrecht verstandig kunnen zijn. (Zie meer over dit onderwerp het artikel ‘De Europese Erfrechtverordening’ van mijn hand op deze site). In een internationale situatie is het zeker aan te raden om u te laten adviseren door een jurist met kennis van het recht van de verschillende landen, dan wel adviseurs uit de verschillende landen in te schakelen. Daarmee voorkomt u dat een door u getroffen regeling toch niet zo uitgevoerd kan worden als u voor ogen had, dan wel door u onvoorziene nadelige fiscale gevolgen heeft.

Henriette van Zelm van Eldik ©

Over de auteur

Redactie FANF