Juridisch Fiscaal

Hoe luidt het Franse en Nederlandse wettelijk erfrecht?

  • door Henriette van Zelm van Eldik © januari 2022

Testament

De vraag welk erfrecht van toepassing zal zijn op de vererving van uw vermogen, heeft invloed op de vererving van uw vermogen. Het Franse erfrecht luidt anders dan het Nederlandse erfrecht. 

Een onderscheid moet gemaakt worden tussen een vererving volgens het wettelijk erfrecht en een vererving volgens testament. Door middel van een testament kan van het wettelijk erfrecht worden afgeweken en kan de vererving van vermogen worden beïnvloed.

Het Nederlandse wettelijk erfrecht

Wanneer een erflater overlijdt zonder achterlating van een echtgenoot, maar met kinderen, erven de kinderen het vermogen.

Wanneer een erflater overlijdt met achterlating van een echtgenoot en een of meer kinderen, verkrijgt volgende de Nederlandse wet de langstlevende echtgenoot al het vermogen. De kinderen verkrijgen ‘slechts’ een geldvordering ten laste van de langstlevende ouder ter grootte van hun erfdeel, welke vordering pas opeisbaar is wanneer de langstlevende ouder is overleden, wanneer de langstlevende ouder in staat van faillissement is verklaard of ten aanzien van hem de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen van toepassing is verklaard. Dit wordt ook wel de ‘wettelijke verdeling’ genoemd. De langstlevende houdt de beschikking over het hele vermogen van de erflater. De kinderen moeten ‘maar hopen’ dat de langstlevende ouder vermogen nalaat waarop zij hun vordering kunnen verhalen.

Wanneer een kind van de erflater voor de erflater is overleden en dit kind zelf kinderen heeft, treden deze kinderen in de plaats van het voor de erflater overleden kind. De kleinkinderen van de erflater nemen dan de plaats in van het vooroverleden kind van de erflater.

Wanneer een erflater overlijdt met achterlating van een echtgenoot, maar zonder kinderen, is de langstlevende echtgenoot enig erfgenaam, ook al heeft de erflater ouders en/of broers en zusters.

Wanneer de erflater geen echtgenoot en geen afstammelingen achterlaat, erven de ouders en broers en zusters van de erflater. Indien een broer of zuster voor de erflater is overleden, treden eventuele kinderen in zijn/haar plaats.

Het Franse wettelijk erfrecht

Wanneer een erflater overlijdt zonder achterlating van een echtgenoot, maar met kinderen, zullen de kinderen de enige erfgenamen zijn.

Wanneer een erflater overlijdt met achterlating van een echtgenoot en een of meer kinderen, dan kan, mits deze kinderen tevens de kinderen van de langstlevende echtgenoot zijn, de echtgenoot op grond van het Franse wettelijke recht kiezen tussen:

– het vruchtgebruik van de hele nalatenschap; of

– een kwart van de nalatenschap in volle eigendom.

Wanneer de kinderen niet de kinderen van de langstlevende echtgenoot zijn, heeft de echtgenoot geen keuze en heeft hij recht op een kwart van de nalatenschap in volle eigendom.

Wanneer een kind voor de erflater is overleden, treden eventuele kinderen van dat kind in zijn/haar plaats.

Wanneer de erflater geen afstammelingen achterlaat, maar wel een echtgenoot en ouders, dan erft iedere ouder een kwart en de langstlevende echtgenoot de rest.

Wanneer de erflater geen afstammelingen achterlaat en geen ouders, maar wel een echtgenoot, dan erft de langstlevende echtgenoot de gehele nalatenschap. Eventuele broers en zusters erven in dat geval niet.

Wanneer de erflater geen echtgenoot en geen afstammelingen achterlaat, erven de ouders en broers en zusters. De ouders erven ieder een kwart, de broers en zuster samen de rest.

Indien een broer of zuster voor de erflater is overleden, treden eventuele kinderen in zijn/haar plaats.

Legitieme portie kinderen naar Frans recht

Wanneer het Franse erfrecht van toepassing is, dient rekening te worden gehouden met de legitieme portie die kinderen naar Frans recht hebben. Ook in Nederland hebben de kinderen een legitieme portie, maar deze is in omvang kleiner dan in Frankrijk en daarnaast bestaat deze in de vorm van een vordering ten laste van de langstlevende echtgenoot die, zoals wij zagen, in beginsel pas opeisbaar is wanneer de langstlevende echtgenoot overlijdt; ook wanneer de langstlevende echtgenoot niet de ouder is van de kinderen. Op grond van de Nederlandse wet is het, zoals gezegd, mogelijk dat de langstlevende de beschikking houdt over de gehele nalatenschap. Op grond van de Franse wet kunnen de kinderen hun legitieme portie direct opeisen en hoeven zij dus geen genoegen te nemen met een vordering ten laste van de langstlevende ouder. De langstlevende houdt in dat geval niet de beschikking over het gehele vermogen van de erflater.

Hoe groot is nu de legitieme portie van kinderen in Frankrijk? Dit hangt af van het aantal kinderen dat de erflater achterlaat:

– wanneer er 1 kind is, bedraagt de legitieme portie van dat kind de helft
– wanneer er 2 kinderen zijn, bedraagt de legitieme portie van ieder kind een derde
– wanneer er 3 kinderen zijn, bedraagt de legitieme portie van ieder kind een vierde
– wanneer er 3 of meer kinderen zijn, dan bedraagt de legitieme portie van ieder kind drie vierde gedeeld door het aantal kinderen.

Het vrij beschikbare deel is het gedeelte waar de erflater vrij over kan beschikken Bijvoorbeeld: wanneer er 3 kinderen zijn, bedraagt het vrij beschikbare deel een vierde. Afhankelijk van de situatie kan het voor de bepaling van de omvang van het vrij beschikbare deel noodzakelijk zijn om rekening te houden met in het verleden door de erflater gedane schenkingen

Wanneer een kind is overleden voor de erflater, treden zijn kinderen voor hem/ haar in de plaats. Deze kinderen delen samen de legitieme portie van hun overleden ouder.

Bij testament kunnen volgens de Franse wet ten behoeve van de langstlevende echtgenoot de volgende regelingen getroffen worden zonder dat deze een inbreuk maken op de Franse legitieme portie van de kinderen:

– de erflater kan aan zijn echtgenoot het vrij beschikbare deel nalaten;
– de erflater kan aan zijn echtgenoot een kwart in volle eigendom en drie kwart in vruchtgebruik nalaten;
– de erflater kan aan zijn echtgenoot het vruchtgebruik van de gehele nalatenschap nalaten.

Deze legitieme portie van kinderen was vaak een probleem voor Nederlanders die wilden dat de langstlevende echtgenoot na het overlijden het Franse vakantiehuis zou verkrijgen, zonder dat de kinderen enige rechten in dit huis kregen. Sinds de inwerkingtreding van de Europese Erfrecht Verordening is hier echter verandering in gekomen. Zie hierover meer in het artikel “Vererving: Het toepasselijke erfrecht”.

Het treffen van regelingen ten aanzien van de vererving van uw vermogen

Door middel van het maken van een testament kunt u regelingen treffen welke afwijken van het wettelijke erfrecht. Welke regelingen voor u in aanmerking komen, hangt af van uw wensen maar ook van uw situatie. Zo zou het uitbrengen van een rechtskeuze voor het Nederlandse dan wel het Franse erfrecht verstandig kunnen zijn. In een internationale situatie is het zeker aan te raden om u te laten adviseren door een jurist met kennis van het recht van de verschillende landen, dan wel adviseurs uit de verschillende landen in te schakelen. Daarmee voorkomt u dat een door u getroffen regeling toch niet zo uitgevoerd kan worden als u voor ogen had, dan wel door u onvoorziene nadelige fiscale gevolgen heeft. Ook wanneer u zich heeft laten adviseren voor 17 augustus 2015 (de inwerkingtreding van de Europese Erfrecht Verordening), is het verstandig u opnieuw te laten adviseren, want wellicht zijn nu beschikkingen mogelijk welke voor die datum niet mogelijk waren.