Nieuws Algemeen

Frankrijk voert eigen MeToo-discussie

Bron: Peter Vermaas

Puritanisme-Marlene Schiappa

In Le Monde eist een groep vrouwen het recht op galanterie. Die typisch Franse verleidingscultuur hoort bij de elite.

De affaire-Weinstein moest nog losbarsten toen de Franse staatssecretaris belast met ‘gelijkheid tussen vrouwen en mannen’, Marlène Schiappa, in september een wet aankondigde om seksistisch en seksueel geweld op straat strenger te bestraffen. Op het hinderlijk volgen van vrouwen komt een boete te staan. Maar „een compliment maken of fluiten” moet mogen, haastte ze zich te zeggen. SchiappaDe uitgesproken Schiappa, ontdekking van de nieuwe Franse regering, voorheen auteur van softpornografische romans en oprichter van het netwerk ‘Maman Travaille’ zei in reactie op #MeToo: „Ik bevestig, in alle ernst, het recht om te versieren”.

In Franse kranten maakten vrouwen (en mannen) zich door #MeToo al langer zorgen over meer rigide verhoudingen tussen de seksen. Met het ingezonden stuk van honderd vrouwen, onder wie Catherine Deneuve, in Le Monde tegen een nieuw „puritanisme” bereikte de discussie de rest van de wereld. „We verdedigen de vrijheid om lastig te vallen, onmisbaar voor de seksuele vrijheid”, schreven zij woensdag. „Verkrachting is een vergrijp. Maar opdringerige of onbeholpen verleiding is geen vergrijp, hoffelijkheid is geen machistische agressie.” Ze vrezen dat het MeToo-activisme tot „haat tegen mannen en seksualiteit” leidt en wijzen erop dat een vrouw de „innerlijke vrijheid” heeft om op avances nee te zeggen.

Femme Libre

Het verhaal bevestigde het klassieke beeld van de vrije Franse vrouw, de femme libre, in het land van oh-la-la, Brigitte Bardot en ‘zuchtmeisjes’ in de muziek. Van sterke vrouwen, die waar nodig hun charmes inzetten en zich hun professionele carrière niet laten afpakken. Over die Franse vrouwen zijn intussen boekenkasten volgeschreven. Vooral in de Verenigde Staten is ieder werk dat de Française poogt te duiden een bestseller. Zij is daarin soeverein en mysterieus. Ze eet en drinkt maar kan niet dik worden, ze lijkt onverschillig tegenover kinderen die zich ondertussen wel goed gedragen. Maar bovenal: ze is vrij van geest, slaapt nooit alleen en windt mannen om haar vinger om ze net zo snel weer aan de dijk te zetten.

Lees ook: Franse vrouwen waarschuwen tegen ‘nieuw puritanisme

Lichte erotiek

zWat dat laatste betreft is galanterie het sleutelwoord. Elkaar het hof maken is inherent aan het Franse leven, meent antropoloog Claude Habib. Ze schreef in 2006 het boek Galanterie française, waarin ze betoogt dat de man-vrouwverhoudingen in Frankrijk een aparte plaats innemen in het (in de publieke ruimte) overgeërotiseerde Zuid-Europa en het aseksuele en puriteinse noorden. Lichte erotiek en galanterie zouden sinds de zeventiende eeuw getuigen van respect van mannen voor vrouwen, waardoor vrouwen „werkelijk vrij waren in hun bewegingen, in hun omgang, in hun gedrag”. Ze kregen zo onder Lodewijk XIV een rol in politiek en cultuur, vooral via de literaire salons.

Gematigd feminisme

De historicus Mona Ozouf, specialist op het gebied van de Franse Revolutie, meent dat hierdoor een specifiek Frans „gematigd feminisme” is ontstaan. Dat leidde er weliswaar toe dat Frankrijk in 1945 een van de laatste westerse landen was waar vrouwen kiesrecht kregen, maar het was het recept voor gepacificeerde man-vrouwverhoudingen, schreef ze in 1995 in Les Mots des Femmes: essai sur la singularité française.
Anders dan in de VS wordt „verleiding niet geïnterpreteerd als een bedreiging, fysiek noch zedelijk”, zei ze destijds. Daar „wordt de vrouw als een totaal breekbaar figuur gepresenteerd, Franse feministen hebben zich altijd tegen dat conventionele beeld van de vrouw verzet”. Voor de Franse vrouw is haar lichaam een wapen tegen masculiene dominantie, zei Ozouf. Franse vrouwen draaien de machtsverhoudingen om.

Dat is ook wat Deneuve (1943) en haar (meest jongere) medescribenten betogen. Maar met de globalisering verandert zelfs Frankrijk. Onder de noemers #MeToo en #BalanceTonPorc (verlink je zwijn) zijn de laatste weken mannen aan de schandpaal genageld. DeneuveDit is „Amerikaanse herpuritanisering”, zei schrijver Philippe Sollers. Die analyse klonk ook na de arrestatie in 2011 van toenmalig IMF-topman Dominique Strauss-Kahn in New York. Wat voor hem Franse galanterie was, zag de Amerikaanse Justitie als poging tot verkrachting van een machteloos kamermeisje.

In een reactie op Deneuve cum suis betichten onder anderen de militante feministe Caroline De Haas de vrouwen ervan, net als ‘DSK’, „bewust verleiding op één hoop te gooien met geweld”. „Er is geen geleidelijk verschil tussen versieren en lastigvallen, maar een wezenlijk verschil.” De critici benoemen, omfloerst, ook iets anders: het klasseverschil. De Franse verleidingscultuur komt uit bij de aristocratie, de elite. De vrouwen rond Deneuve, schreef De Haas, staan in andere gevallen vooraan „om seksisme te veroordelen als die komt van mannen in volkswijken” (lees: de banlieue). „Maar de hand op hun kont van iemand uit hun eigen milieu is voor hen het recht om lastig te vallen.

Over de auteur

Redactie FANF

Laat een bericht achter