Juridisch Fiscaal

De afwikkeling van een nalatenschap in Frankrijk

  • door Henriette van Zelm van Eldik © januari 2022

notaire

Dit artikel probeert inzicht te geven in de afwikkeling van de Franse nalatenschap. 

In dit stuk wordt beschreven wat er dient te gebeuren om de Franse nalatenschap af te kunnen wikkelen en het Franse vermogen op naam van de erfgenamen te zetten.

Voor informatie over het toepasselijke erfrecht, het Franse wettelijke erfrecht en de erfbelasting, verwijs ik naar de over deze onderwerpen verschenen artikelen op de website. 

Hierbij dient opgemerkte te worden dat dit een algemeen stuk is. Het is uiteraard mogelijk dat in een specifieke nalatenschap de situatie zodanig afwijkt dat de in dit stuk genoemde informatie niet (geheel) op deze nalatenschap van toepassing is.

Franse notaris

Met name wanneer er een in Frankrijk gelegen onroerende zaak tot de nalatenschap behoort, dient een Franse notaris ingeschakeld te worden. Deze notaris helpt bij de afwikkeling van de nalatenschap en zal ervoor zorgen dat de onroerende zaak op naam van de verkrijger van deze onroerende zaak wordt gesteld.

Ook wanneer er geen onroerende zaak tot de nalatenschap behoort, kan het handig zijn om een Franse notaris in te schakelen. Deze kan u bijvoorbeeld helpen met de tenaamstelling van Franse bankrekeningen en aandelen in een SCI en hij kan de aangifte erfbelasting indienen.

Omdat een Franse notaris in heel Frankrijk bevoegd is, bent u niet gebonden aan de plaatselijke notaris. Het kan verstandig zijn om een notaris in te schakelen die kennis heeft van het afwikkelen van een nalatenschap met internationale elementen en het liefst natuurlijk een notaris die kennis heeft van het Nederlandse recht en die de inhoud van Nederlandse stukken, bijvoorbeeld een Nederlands testament, begrijpt.

Wel of geen testament

Bij het Franse testamentenregister dient door de notaris nagegaan te worden of er een door de erflater opgesteld testament in Frankrijk is geregistreerd. Het is echter in Frankrijk mogelijk om een handgeschreven testament te maken en dit niet te laten registeren. Het bestaan van een dergelijk testament komt niet naar voren bij het checken van het Franse testamentenregister. Het zou dus mogelijk kunnen zijn dat er geen testament van de erflater in Frankrijk geregistreerd is terwijl hij wel een geldig Frans testament heeft gemaakt.

Wanneer de erflater een testament heeft (dat kan een Frans testament zijn, maar ook een Nederlands testament of allebei), dient met dat testament rekening gehouden te worden bij de afwikkeling van de nalatenschap. Het kan echter zijn dan niet alle bepalingen die in het testament zijn opgenomen, uitvoerbaar zijn zoals de erflater had gewild, bijvoorbeeld omdat zij in strijd zijn met dwingendrechtelijke bepalingen uit de Franse wet. Samen met de notaris dienen de erfgenamen te bekijken hoe in dat geval de nalatenschap het beste afgewikkeld kan worden, rekening houdend met de inhoud van het testament en de mogelijkheden die de Franse wet biedt. 

Wanneer de erflater geen testament heeft gemaakt, is het wettelijk erfrecht van toepassing. Ten aanzien van vermogen waarop het Franse erfrecht van toepassing is, is dat het Franse wettelijk erfrecht. 

Wie volgens dit recht erven, hangt af van de personen die de erflater nalaat. Ik verwijs hier naar het reeds op deze site gepubliceerde artikel ‘Hoe luidt het Franse en Nederlandse wettelijk erfrecht’ onder het kopje ‘Het Franse wettelijk erfrecht’.

Aanvaarding, beneficiaire aanvaarding en verwerping

Erfgenamen kunnen volgens het Franse recht de nalatenschap onderworpen aan Frans erfrecht aanvaarden, verwerpen dan wel beneficiair aanvaarden.

In geval van aanvaarding wordt een erfgenaam aansprakelijk voor alle tot de nalatenschap behorende schulden, ook met zijn privé vermogen.

In geval van beneficiaire aanvaarding is een erfgenaam alleen aansprakelijk voor tot de nalatenschap behorende schulden indien en voor zover hij vermogen uit de nalatenschap ontvangt. Een erfgenaam die beneficiair wenst te aanvaarden, dient hiertoe een verklaring af te leggen bij de Griffie van de rechtbank, welke verklaring zal worden gepubliceerd. Een inventaris van de nalatenschap dient te worden opgesteld en bij de griffie van de rechtbank te worden gedeponeerd binnen een termijn van 2 maanden te rekenen vanaf het deponeren van de verklaring.

In het geval van verwerping dient een verklaring van verwerping bij de rechtbank gedeponeerd te worden. Echter, wanneer de erfgenaam zelf afstammelingen heeft, treden deze afstammelingen nu in beginsel in zijn plaats als erfgenaam op.

In Frankrijk verschuldigde erfbelasting

In het op deze site verschenen artikel ‘Erfbelasting’ wordt ingegaan op de Franse en Nederlandse erfbelasting.

Als waarde van het vermogen voor de erfbelasting geldt de waarde in het vrije verkeer op het moment van het overlijden van de erflater.

De waarde van de inboedel kan voor de successieaangifte volgens de Franse wet forfaitair bepaald worden op 5% van de waarde van de tot de Franse nalatenschap behorende activa. Ook is het mogelijk de werkelijke waarde te laten bepalen door middel van een notariële boedelbeschrijving, welke boedelbeschrijving wordt opgemaakt in het bijzijn van een ‘commissaire priseur’. Aan deze boedelbeschrijving zijn kosten verbonden. Bekeken dient dan ook te worden of het gunstiger is om van de forfaitaire waarde van 5% uit te gaan, dan wel van de werkelijke waarde, waarbij het verschil in erfbelasting moet worden afgewogen tegen de kosten van een boedelbeschrijving.

Juwelen, edelstenen en kunst zijn niet begrepen in dit forfait van 5%. Hun waarde wordt bepaald op de prijs die wordt verkregen bij een openbare verkoop welke plaatsvindt binnen 2 jaar na het overlijden, dan wel, wanneer er geen openbare verkoop plaatsvindt, op een waardebepaling gedaan door een ‘commissaire priseur’ en opgenomen in een notariële boedelbeschrijving, welke waardebepaling niet lager mag zijn dan de waarde waarvoor deze objecten zijn verzekerd op het moment van het overlijden.

Uiteraard dienen deze objecten alleen aangegeven te worden wanneer zij in Frankrijk belast zijn. Zie hierover het op deze site verschenen artikel over de Franse erfbelasting.

Wanneer een erflater in Nederland is overleden, dienen de erfgenamen binnen een jaar na het overlijden de successieaangifte in te dienen en binnen deze termijn de in Frankrijk verschuldigde erfbelasting te betalen. Deze termijn is 6 maanden wanneer de erflater in Frankrijk is overleden. Niet van belang is dus waar de erflater woonde, maar waar hij is overleden.

Wanneer deze termijn niet wordt gerespecteerd, zullen de erfgenamen boetes en rente verschuldigd zijn over het door hen te betalen bedrag aan erfbelasting:

– een boete van 10% te rekenen vanaf de eerste dag van de dertiende maand na het overlijden,
– een rente groot 0,40% per maand te rekenen vanaf de eerste dag van de dertiende maand/ zevende maand na het overlijden.

Ook wanneer geen erfbelasting verschuldigd is, moet een aangifte erfbelasting worden ingediend.

Wanneer het niet mogelijk is om binnen de hierboven genoemde termijn de aangifte in te dienen, kan al wel de eventueel verschuldigde erfbelasting geheel of gedeeltelijk betaald worden middels een aanbetaling. Dit voorkomt boete en rente, mits het aanbetaalde bedrag uiteraard voldoende is.

Het is mogelijk om de belastingdienst te verzoeken akkoord te gaan met een betaling van verschuldigde erfbelasting in termijnen. De belastingdienst zal dan wel een garantie wensen. Meestal wordt hypothecaire zekerheid gegeven op een tot de nalatenschap behorend onroerend goed. Daarnaast zal er rente verschuldigd zijn over de nog niet betaalde erfbelasting. De hoogte van de rente wordt via een verordening bekend gemaakt. De rente welke geldt op het moment van het verzoek, zal gelden voor de gehele periode en wordt dus niet tussentijds aangepast.

De in de aangifte erfbelasting opgenomen waarde dient als verkrijgingsprijs voor de berekening van de plus value belasting (belasting over de verkoopwinst) bij een eventuele latere verkoop van een krachtens erfrecht verkregen goed. Zo is bijvoorbeeld de verkoop van een vakantiewoning in Frankrijk in beginsel onderworpen aan plus value belasting. Hoe groter het verschil tussen de verkoopprijs en de verkrijgingsprijs, hoe groter de plus value belasting.

Levensverzekering

Hetgeen krachtens een levensverzekering wordt verkregen, is niet altijd belast met erfbelasting. Of een levensverzekeringsuitkering is belast, hangt af van de datum waarop de levensverzekering is afgesloten, de data waarop de premies betaald zijn en de leeftijd van de verzekeringsnemer op het moment van het betalen van de premies.

De Franse notaris die bij de afwikkeling van de nalatenschap betrokken is, kan aangeven of in het specifieke geval een aangifte gedaan moet worden en helpen bij het deblokkeren van de levensverzekering.

Lopende kosten en verzekeringen

Zolang de nalatenschap nog niet is afgewikkeld, dienen lopende kosten wel betaald te worden. De erfgenamen kunnen de diverse mogelijke schuldeisers (leveranciers van gas, water en elektriciteit, telefoon, internet, etc) benaderen met het verzoek om de nota’s naar (een van) hen te sturen.

Automatische afschrijvingen kunnen niet meer plaatsvinden van een rekening wanneer deze is geblokkeerd, hetgeen gebeurt wanneer een bank op de hoogte is van het overlijden. En/of rekeningen worden niet geblokkeerd, tenzij erfgenamen hierom verzoeken.

Goederen zoals een auto en een woning dienen verzekert te blijven, ook tussen het moment van het overlijden van de erflater en het moment waarop de nalatenschap is afgewikkeld.

Een auto met Frans kenteken zal op naam van de erfgena(a)m(en) moeten worden gesteld.

In Frankrijk op te stellen akten

De Franse nalatenschap dient te worden afgewikkeld en de in Frankrijk gelegen goederen dienen op naam van de rechthebbende(n) gesteld te worden.

Hiertoe dienen in de meeste gevallen de volgende akten in Frankrijk opgesteld te worden :

– akte houdende de deponering van het testament,
– (wanneer het Franse erfrecht van toepassing is:) verklaring van erfrecht, waarin het overlijden van de erflater vermeld wordt en de manier waarop zijn nalatenschap volgens Frans recht vererft,
– akte houdende de tenaamstelling van de onroerende zaken (zie hierna),
– een aangifte erfbelasting.

Afhankelijk van hoe de nalatenschap wordt afgewikkeld, kan het nodig zijn om nog andere akten op te stellen.

Houdt u er rekening mee dat de Franse notaris vele stukken nodig heeft om de verschillende conceptakten te kunnen opstellen, waarvan sommige stukken voorzien van een apostille en eventueel een (beëdigde) Franse vertaling.

Tenaamstelling onroerende zaak

Door middel van de akte houdende de tenaamstelling van de onroerende zaak, de ‘attestation immobilière’, wordt de in Frankrijk gelegen onroerende zaak op naam gesteld van de rechthebbenden. Pas wanneer de onroerende zaak op hun naam staat, kunnen zij over deze onroerende zaak beschikken (bijvoorbeeld een verkoopakte tekenen).

Tenaamstelling bankrekening

Met behulp van een verklaring van erfrecht kunnen rechthebbenden tot een bankrekening deze rekening op hun naam zetten. Dat kan een Nederlandse verklaring van erfrecht zijn indien Nederlands erfrecht van toepassing is op de vererving van de bankrekening. Meestal zal de bank echter ook verzoeken om een certificaat, te verkrijgen van de belastingdienst, waaruit blijkt dat eventueel verschuldigde erfbelasting is betaald, dan wel geen erfbelasting verschuldigd is.

IFI: Franse vermogensbelasting

Tussen Frankrijk en Nederland is een verdrag gesloten met betrekking tot de vermogensbelasting. Op grond van dit verdrag wordt de heffing van vermogensbelasting over in Frankrijk gelegen onroerende zaken toegewezen aan Frankrijk. Woont u in Nederland, dan is uw Franse bankrekening niet aan de Franse vermogensbelasting onderworpen.

Frankrijk kent vermogensbelasting ten aanzien van onroerend goed: IFI. In Frankrijk is geen IFI verschuldigd bij een netto vermogen aan onroerend goed onder de EUR 1.300.000 (bedrag vanaf 2012). Wanneer het vermogen per 1 januari minimaal EUR 1.300.000 bedraagt, is IFI verschuldigd over het vermogen vanaf EUR 800.000.

Wanneer de erflater IFI verschuldigd was en dit nog niet heeft betaald over het jaar waarin hij is overleden, dienen de erfgenamen de aangifte doen en de belasting namens de erflater te betalen. Deze IFI belasting vormt een passiefpost van de nalatenschap.

Vanaf het moment dat de erflater is overleden, is iedere erfgenaam/legataris rechthebbende op het hem toekomende deel. Wanneer het hem toekomende deel (eventueel tezamen met onroerende zaken die hij reeds in Frankrijk bezit), verminderd met de op dit vermogen rustende schulden, minimaal een waarde groot EUR 1.300.000 heeft, dient de erfgenaam/legataris in Frankrijk aangifte IFI te doen.

Onverdeeldheid

Het is mogelijk dat de tot de nalatenschap behorende Franse onroerende zaak aan meerdere personen toekomt. Deze personen kunnen de onroerende zaak in onverdeeldheid laten. De Franse wet geeft regels met betrekking tot een onverdeeldheid.

Er zijn bepaalde handelingen die iedere mede-eigenaar alleen mag verrichte, handelingen die door twee/derde meerderheid verricht mogen worden en handelingen waarvoor unanimiteit vereist is (bijvoorbeeld de verkoop van de onroerende zaak).

Wanneer een of meerdere personen uit de onverdeeldheid willen stappen of alle personen de in onverdeeldheid gehouden woning aan één personen willen toedelen, dient dit in een akte geconstateerd te worden. Een ‘droit de partage’ is verschuldigd. Het percentage bedraagt thans (2022) 2,5% over de activa minus de passiva, mits deze passiva tevens verdeeld wordt. Dit wordt berekend over het overgedragen gedeelte wanneer het goed in onverdeeldheid blijft en over de gehele waarde van het goed wanneer door de verdeling de onverdeeldheid ophoudt te bestaan aangezien het goed aan één persoon wordt toegedeeld. Daarnaast dient rekening gehouden te worden met het honorarium van de notaris die de akte opstelt en de ‘contribution de sécurité immobilière’.

Kosten

De afwikkeling van de Franse nalatenschap brengt kosten met zich mee. Sommige kosten, zoals de kosten in verband met het opstellen van de verklaring van erfrecht en de deponering van het testament, bestaan uit een vast bedrag. Andere kosten, zoals de kosten in verband met het opstellen van de ‘attestation immobilière’, de aangifte erfbelasting en een verdelingsakte, zijn afhankelijk van de in de betreffende akte genoemde activa.

De Franse notaris kan de kosten voor u uitrekenen wanneer de tot de Franse nalatenschap behorende activa bekend is.

De meeste kosten zijn in Frankrijk gereglementeerd en bij iedere Franse notaris hetzelfde. Echter, wanneer de notaris extra werkzaamheden verricht welke niet vallen binnen de getarifeerde werkzaamheden, is het mogelijk dat de notaris hiervoor een extra honorarium in rekening brengt.

Het afwikkelen in Frankrijk van een nalatenschap waarop Nederlands erfrecht van toepassing is

Sinds de inwerkingtreding van de Europese Erfrecht Verordening is het mogelijk dat op de vererving van in Frankrijk gelegen onroerende zaken Nederlands erfrecht van toepassing is. De Franse notaris zal dit Nederlandse recht moeten toepassen. Houdt u er rekening mee dat dit niet altijd soepel verloopt. Het Nederlandse wettelijk erfrecht is namelijk heel anders dan het Franse wettelijk erfrecht. Het Nederlandse erfrecht bij versterf, dat wil zeggen: de manier waarop een nalatenschap vererft wanneer de erflater niet anders bij testament heeft geregeld, is de wettelijke verdeling: de langstlevende echtgenoot verkrijgt al het vermogen en de kinderen krijgen hun erfdeel in de vorm van een vordering op de langstlevende echtgenoot.

Ook wanneer een Nederlandse testateur in Nederland een testament maakt, wordt hierin vaak bij de wettelijke verdeling aangesloten. Dit druist in tegen het Franse systeem waarin de kinderen een veel sterkere positie hebben.

Een probleem waar u ook tegenaan kunt lopen, is de term ‘verdeling’. Al is er in wezen geen sprake van een verdeling, een risico bestaat dat de Franse fiscus stelt dat het hierboven genoemde ‘droit de partage’ van (thans) 2,5% verschuldigd zal zijn. Dat risico speelt met name bij de ‘quasi wettelijke verdeling’ welke regelmatig in Nederlandse testamenten wordt opgenomen. Wil men het risico van het ‘droit de partage’ vermijden, dan kan het te overwegen waard zijn om een andere regeling in het testament op te nemen ten aanzien van het Franse vermogen. Dit is uiteraard alleen mogelijk wanneer de erflater nog niet is overleden…

Print Friendly, PDF & Email